x

Co to jest sumienie?

Chociaż Biblia powołuje się na naturę ludzką i na sumienie, można jednak powiedzieć, że nie są to właściwie niezależne, odrębne racje etyki, ponieważ natura człowieka pochodzi od Boga, a działanie sumienia przejawia się w konfrontowaniu własnego postępowania z Bożym Prawem. Bóg, który jest miłością, stwórcą ludzkiej natury i sumienia, pozostaje ostatecznym źródłem prawdy moralnej.

A więc sumienie w klasycznym rozumieniu nie oznacza uprawnienia człowieka do postępowania zgodnie z własną wolą. Sumienie uzdalnia do odkrycia obiektywnej prawdy o własnych czynach oraz stałych prawd moralnych. Prawdy te wierzący znajduje w Bogu, ale niewierzący też może się do nich zbliżyć, odwołując się do natury ludzkiej (Rz 2, 14-15 powyżej).

OBIEKTYWNE CZY SUBIEKTYWNE?

Skoro w sumieniu chodzi o uzgodnienie naszych myśli z Bożymi, istnieje obowiązek kształtowania sumienia zgodnie z prawem miłości i z wolą Bożą w ogóle. Dopiero dlatego sumienie może być ostatecznym punktem odniesienia dla postępowania. A gdy sumienie rzeczywiście pozostaje w harmonii z obiektywną prawdą moralną, jest ważniejsze niż nakazy i opinie płynące z zewnątrz. Kto by postępował zgodnie z nimi, ale wbrew sumieniu, grzeszyłby.

Pojawia się tu problem sumienia, które się myli. Nawet wtedy słuszniej jest postępować zgodnie z nim. Nie oznacza to jednak prawa do dowolnego, subiektywnego osądzania. Ci, którzy tak rozumieją sumienie, czyniąc z człowieka jedynego sędziego własnych czynów, z chrześcijańskiej teorii sumienia biorą tylko element końcowy: że sumienie jest najwyższą instancją. Jednak ma to uzasadnienie tylko wtedy, gdy sumienie oparło się przedtem na stałej prawdzie moralnej, boskiej czy naturalnej, gdy się widzi sumienie jako umiejętność osądzenia siebie samego w oparciu o zasady obiektywne. Gdy sumienie działa prawidłowo, sprzeciwia się ludzkiej samowoli i wskazuje powinności.

Najjaskrawszy przykład nadużycia tego pojęcia to rzekome „sumienie”, które ma zezwalać na krajanie na kawałki trzymiesięcznych dzieci nienarodzonych. Gdy przed dwudziestu laty kodeks etyki lekarskiej tego zabronił, pojawiło się bezczelne oskarżenie o „łamanie sumień lekarzy”. Nietrudno zgadnąć, w jakiej gazecie. Tymczasem sumienia się łamie, każąc zabijać dzieci poczęte czy sprzedawać w aptece służące temu trutki.

Jednak chrześcijanin wierzy w sumienie w człowieku, w każdym człowieku, i dlatego od każdego oczekuje posłuszeństwa przykazaniu „nie zabijaj”. Wolność sumienia to prawo do przekonań, a nie do przestępstw.

Do nadużywania pojęcia sumienia może się przyczyniać niewłaściwa jego interpretacja u części teologów. Podkreślając osobową podmiotowość człowieka, jego wolność i odpowiedzialność, objaśniano sumienie nazbyt subiektywnie. Tymczasem jest to zjawisko i subiektywne, i obiektywne: pozwala wolnej osobie odkryć wyższą prawdę, uznać ją za swoją i zastosować ją do własnego życia.


Michał Wojciechowski
Autor jest świeckim profesorem teologii na uniwersytecie w Olsztynie
fot. Michał Ziółkowski/Idziemy
Idziemy nr 40 (369), 30 września 2012 r.



Wstecz...
środa, 23 lipca 2014

KOMENTARZE

Po stu latach mądrzejsi?

Każdy pretekst może posłużyć do rozpętania światowej pożogi, której w demokratycznym społeczeństwie nikt nie chce
Więcej...

Putin testuje granice

Jeżeli tragedia pasażerów i obsługi malezyjskiego Boeinga ujdzie Putinowi na sucho, posunie się on dalej
Więcej...

Czy wszystko ma cenę?

Czy 300 obywateli zachodniego świata, którzy zginęli w katastrofie Boeinga, znaczy więcej niż tysiąc zabitych Ukraińców?
Więcej...

Nowi pasterze

Nadeszło to, co przed wieloma laty przepowiedział kard. Meisner: niemiecki Kościół stanie się małą trzódką
Więcej...

Pocztówka z Barcelony

Sagrada Familia jest miejscem, w którym czujesz się zaproszony do modlitwy, do zwrócenia myśli i serca ku Bogu
Więcej...

Parlamentarny ekspres

Jak w europarlamencie „prawom mniejszości” do poważnego głosowania przeciwstawia się „prawa większości” do szybszego zakończenia obrad
Więcej...

Skąd biorą się dzieci?

Czy nasi ustawodawcy na skórze swoich obywateli muszą się przekonać o krótkowzroczności swojej polityki?
Więcej...

CO? Gdzie? Kiedy?

Facebook

Modlitwa w drodze

PORADY

Jedna pani drugiej pani

Plotki są grzechem wobec bliźnich; także, gdy nie mówią o innych rzeczy złych, ale niepotrzebnie zdradzają szczegóły czyjegoś życia osobistego
Więcej...

Jak hartować dziecko?

Układ immunologiczny u dzieci jest niedojrzały, dlatego maluchy w pierwszych latach życia narażone są na różne infekcje dróg oddechowych i przewodu pokarmowego.
Więcej...

Tajemnica piekarnika

Często zdarza się, że ktoś bierze od nas przepis na ciasto, a później dziwi się, że jego wypiek wcale się nie udał i ciasto nie było takie samo.
Więcej...