x

Co to jest sumienie?

Chociaż Biblia powołuje się na naturę ludzką i na sumienie, można jednak powiedzieć, że nie są to właściwie niezależne, odrębne racje etyki, ponieważ natura człowieka pochodzi od Boga, a działanie sumienia przejawia się w konfrontowaniu własnego postępowania z Bożym Prawem. Bóg, który jest miłością, stwórcą ludzkiej natury i sumienia, pozostaje ostatecznym źródłem prawdy moralnej.

A więc sumienie w klasycznym rozumieniu nie oznacza uprawnienia człowieka do postępowania zgodnie z własną wolą. Sumienie uzdalnia do odkrycia obiektywnej prawdy o własnych czynach oraz stałych prawd moralnych. Prawdy te wierzący znajduje w Bogu, ale niewierzący też może się do nich zbliżyć, odwołując się do natury ludzkiej (Rz 2, 14-15 powyżej).

OBIEKTYWNE CZY SUBIEKTYWNE?

Skoro w sumieniu chodzi o uzgodnienie naszych myśli z Bożymi, istnieje obowiązek kształtowania sumienia zgodnie z prawem miłości i z wolą Bożą w ogóle. Dopiero dlatego sumienie może być ostatecznym punktem odniesienia dla postępowania. A gdy sumienie rzeczywiście pozostaje w harmonii z obiektywną prawdą moralną, jest ważniejsze niż nakazy i opinie płynące z zewnątrz. Kto by postępował zgodnie z nimi, ale wbrew sumieniu, grzeszyłby.

Pojawia się tu problem sumienia, które się myli. Nawet wtedy słuszniej jest postępować zgodnie z nim. Nie oznacza to jednak prawa do dowolnego, subiektywnego osądzania. Ci, którzy tak rozumieją sumienie, czyniąc z człowieka jedynego sędziego własnych czynów, z chrześcijańskiej teorii sumienia biorą tylko element końcowy: że sumienie jest najwyższą instancją. Jednak ma to uzasadnienie tylko wtedy, gdy sumienie oparło się przedtem na stałej prawdzie moralnej, boskiej czy naturalnej, gdy się widzi sumienie jako umiejętność osądzenia siebie samego w oparciu o zasady obiektywne. Gdy sumienie działa prawidłowo, sprzeciwia się ludzkiej samowoli i wskazuje powinności.

Najjaskrawszy przykład nadużycia tego pojęcia to rzekome „sumienie”, które ma zezwalać na krajanie na kawałki trzymiesięcznych dzieci nienarodzonych. Gdy przed dwudziestu laty kodeks etyki lekarskiej tego zabronił, pojawiło się bezczelne oskarżenie o „łamanie sumień lekarzy”. Nietrudno zgadnąć, w jakiej gazecie. Tymczasem sumienia się łamie, każąc zabijać dzieci poczęte czy sprzedawać w aptece służące temu trutki.

Jednak chrześcijanin wierzy w sumienie w człowieku, w każdym człowieku, i dlatego od każdego oczekuje posłuszeństwa przykazaniu „nie zabijaj”. Wolność sumienia to prawo do przekonań, a nie do przestępstw.

Do nadużywania pojęcia sumienia może się przyczyniać niewłaściwa jego interpretacja u części teologów. Podkreślając osobową podmiotowość człowieka, jego wolność i odpowiedzialność, objaśniano sumienie nazbyt subiektywnie. Tymczasem jest to zjawisko i subiektywne, i obiektywne: pozwala wolnej osobie odkryć wyższą prawdę, uznać ją za swoją i zastosować ją do własnego życia.


Michał Wojciechowski
Autor jest świeckim profesorem teologii na uniwersytecie w Olsztynie
fot. Michał Ziółkowski/Idziemy
Idziemy nr 40 (369), 30 września 2012 r.



Wstecz...
środa, 01 lipca 2015

KOMENTARZE

Nieludzka ustawa

Z dziecka poczętego in vitro posłowie większości sejmowej uczynili narzędzie zaspokojenia pustki ludzi życiowo niespełnionych
Więcej...

"Sukces polskiej wolności"

Takie ustawy, jak ta o in vitro klepnięta przez PO, Jan Paweł II nazywał cywilizacją śmierci
Więcej...

Przepychanie in vitro

Żaden poważny ginekolog nie twierdzi, że „in vitro leczy niepłodność”
Więcej...

JOW-y i co dalej?

JOW-y dają stabilność polityczną, ale nie są sprawiedliwe w naszym rozumieniu sprawiedliwości
Więcej...

Niebezpieczna księga

Nieraz wrogowie Biblii lepiej zdają sobie sprawę z mocy Słowa niż wierzący
Więcej...

Łukaszenka i Tito

Utrwalenie białoruskiej państwowości ma ciągle kluczowe znaczenie dla polskiej racji stanu
Więcej...

Imigracja, ale jaka?

Jeśli nie ściągniemy do kraju rodaków, ich miejsce zajmą inni
Więcej...

CO? Gdzie? Kiedy?

Facebook

Modlitwa w drodze

PORADY

Wczoraj Irlandia, jutro my?

Kościół milczy? Raczej tak. Rzadko przypomina, że preferencje homoseksualne są neutralne, ale czyny grzeszne.
Więcej...

Owocowe orzeźwienie

Płynny sorbet, lodowy koktajl, mrożony napój – jest wiele sposobów, by opisać granitę, tradycyjny deser wywodzący się z Sycylii.
Więcej...

Dodatki mieszkaniowe

Osoby, które osiągają niższe dochody, mogą starać się o tzw. dodatek mieszkaniowy. Przysługuje on na okres sześciu miesięcy, a we wniosku należy wykazać dochody za okres poprzedzający – trzy miesiące kalendarzowe przed złożeniem wniosku.
Więcej...